Column Ninke Happel: Slapeloosheid
In mijn tienerjaren had ik geregeld last van slapeloosheid. Een hormoondingetje. Daardoor ontwikkelde ik een guilty pleasure; op mijn zolderkamertje keek ik stiekem zo’n beetje elke romantische film die er beschikbaar was. Niet een verantwoorde arthouseproductie, maar gewoon de echt goede Hollywoodtrash. Het werkte eigenlijk altijd. Binnen een mum van tijd viel ik in slaap.
Gelukkig maakte ik door die hobby ook voor het eerst kennis met een architect. Zijn naam was David Murphy, getrouwd met én nog altijd verliefd op Diana. Ze hadden samen grond gekocht waar David hun droomvilla op zou ontwerpen. Dat deed hij dag en nacht, vóór en na de seks. Hij was goed bezig. Voor hun toekomst samen. En gelukkig steunde zij hem. In alles.
Maar de twee komen in grote financiële problemen, waardoor zijn architectonische droomproject uiteen dreigt te spatten. Dat mag natuurlijk niet zomaar gebeuren en dus nemen ze het radicale besluit om hun laatste geld te vermenigvuldigen aan de goktafels van Las Vegas. Gelukkig hebben ze elkaar, hartje!
Daar ziet de knappe zakenman John Gage zijn kans schoon. Hij biedt één miljoen dollar voor een nacht met Diana. Het gelukkige stel overweegt het samen en gaat rationeel akkoord. Ze zetten hun vertrouwen en intimiteit op het spel voor een architectonische droom. Mooi toch? Echte liefde. De architectonische moraal van het verhaal? Een echte architect moet nou eenmaal soms een groot offer brengen en meegaan in een ‘indecent proposal’!
Tekst gaat verder onder de afbeelding
In 1997 ging ik zelf mijn architectonische droom achterna. Of, nou ja, mijn moeder dacht dat bouwkunde ‘wel wat’ voor mij zou zijn. De maquetteruimte verleidde me op de open dag en ik vond het een stoer idee dat ik als meisje ooit een soort David Murphy zou worden. In Delft werd mij nogmaals uitgelegd wat ik al van Hollywood had geleerd; architect zijn is een roeping en goede concepten vragen om zware offers. Zoals dag en nacht werken, veel ja knikken, gratis stages en onbeschoft gedrag opvangen. Maar daartegenover werd gezet dat we uitverkoren zijn. En grote leermeesters toonden het in de collegezaal: architecten kunnen de wereld verbeteren! En dat gewoon met het ontwerpen van, door henzelf verklaarde, goede gebouwen. Yeah!
Ik voelde nooit zekerheid, maar probeerde mezelf zo goed mogelijk te voegen in dat beeld. Dat veranderde pas tijdens mijn afstuderen. Voor de afstudeerstudio ‘borderconditions’ was het de bedoeling om verbindende of hervormende interventies te bedenken in Ardoyne, een wijk in Belfast waar muren katholieke en protestantse gemeenschappen van elkaar scheidden. Daar stond ik dan, als jonge architect in opleiding, zeer onder de indruk van de allesomvattendheid van het conflict. Ik las alles wat sociologen, psychologen, politieke verslagleggers en filosofen et cetera erover hadden geschreven en verslikte me in een generatie-overstijgende problematiek vol culturele, politieke en religieuze lading. En ik dacht: het is crazy om te denken dat architecten zoiets kunnen oplossen of zelfs maar verzachten. Ik geloof vijfentwintig jaar later nog steeds, dat ik mijn circle of influence vrij reëel inschatte toen ik gewoon een fijn woonprojectje aan een van de twee kanten van de muur ontwierp. Ik studeerde niet cum laude af.
‘Volgens mij is het een goed idee om het archetypische architectenpersonage te renoveren.’
Nu ik eind veertig ben, lig ik weer geregeld wakker. Een hormoondingetje. Onlangs maakte ik de fout om in die nachtelijke uurtjes The Fountainhead van Ayn Rand weer eens open te slaan. In de openingsscène is architect Howard Roark naakt naar de overkant van een groot meer gezwommen (so far so good) om vervolgens op een granieten rots te klimmen en zich piemelnaakt af te vragen hoe hij die knijterharde steen onder zijn tere voeten zou kunnen toe-eigenen en vermaken tot een nog nooit gezien gebouw. Ik heb het boek meteen weggelegd. En lag de rest van de nacht wakker. Mijn gedachten dwaalden af naar andere verhalen met architecten in de hoofdrol zoals de films The Brutalist en La Grande Arche.
Wat is het toch dat al die architectenpersonages zich gedragen als uitverkoren mannen die hulpeloos trouw moeten blijven aan hun eigen verlossende ideeën en daarbij letterlijk bergen (van bij voorkeur Carrera-marmer) verzetten. Een cursus maatschappelijk bewustzijn, zelfreflectie, levensweerbaarheid en hernieuwbaar ontwerpen zou ze potverdorie goed doen! “Rustig aan”, probeerde ik mezelf tot slaap te manen, “gelukkig bestaan ze niet echt”.
Volgens mij is het een goed idee om het archetypische architectenpersonage te renoveren. “Wegens achterstallig onderhoud te lullig om nog langer te gebruiken.” Of is het misschien gewoon een beetje saai en niet Oscarwaardig? Een architect die twijfelt, luistert en niet steeds zelf met een beter idee komt, die niet toe-eigent maar geeft, die niet onttrekt maar betrekt, die nog gelooft in zwaartekracht en andere natuurwetten én die zeker geen geliefdes verkoopt om dromen waar te maken.
Ik zou er in ieder geval wel weer beter van slapen!
Over Ninke Happel
Ninke is architect en mede-oprichter van architectenbureau Happel Cornelisse Verhoeven. Met het bureau werkt ze, naast de huisvestingsopgave, aan renovaties, restauraties en herbestemmingen van publieke gebouwen en interieurs in Nederland en België. Ninke is jurylid van de Gulden Feniks en nu ook vaste columnist bij NRP. Iedere twee maanden schrijft ze over wat haar bezighoudt in de (bouw)wereld.
Het beeld bij deze column wordt op verzoek van Ninke verzorgd door fotograaf Karin Borghouts. Karin heeft een uitzonderlijk oog voor dagelijkse taferelen. Met haar fotografie bevraagt zij de gebouwde omgeving.
Foto: Sylvana Lansu