Energielabels voor monumenten: zo maakt Masterprijs winnaar Roos Spee verduurzaming praktisch

Roos Spee won de NRP Masterprijs 2025 met haar scriptie “Tailoring the energy label for listed buildings in the Netherlands”. Met haar onderzoek levert ze een concrete oplossing voor de invoering van energielabels voor monumenten, die vanaf mei 2026 verplicht wordt. Haar scriptie combineert theoretisch inzicht, praktijkervaring en concrete aanbevelingen voor beleid en implementatie.

Van bachelor naar tussenjaar en master
“Na mijn bachelor nam ik een tussenjaar,” vertelt Roos. “Dat was tijdens corona in 2021. Ik deed een cursus over energieprestatiecertificaten, zodat ik energielabels mocht afgeven. Ik heb de cursus niet afgemaakt, maar het idee bleef in mijn hoofd hangen.”

Bij haar master aan de TU Delft viel Roos binnen het thema circular, inclusive, affordable, and future proof real estate strategies. “Het thema was heel breed, dus ik moest echt zoeken naar wat bij mij paste. Monumenten spraken me aan, dus ik richtte me eerst op herontwikkeling van monumenten.”

Overgang naar energielabels en verduurzaming
Het idee van de cursus bleef in haar hoofd spelen. “Ik dacht: kan ik energielabels en verduurzaming onderzoeken in plaats van herontwikkeling? Er was nog geen groot onderzoek dat keek hoe duurzaamheid in monumenten gemeten kan worden en gekoppeld aan een energielabel. Dat werd mijn focus.”

Ze wilde graag een fysiek product of project afleveren. “Dat past bij mijn manier van werken: iets concreets zien van je werk.” Het eerste halfjaar van haar master stond in het teken van de onderzoeksopzet onder begeleiding van Monique Arkesteijn: literatuurstudie, casestudies lezen en voorbereiding op empirisch onderzoek. Haar tweede begeleider, Ana Pereira Roders, bracht expertise in de erfgoedsector.

Praktijkervaring via De Groene Grachten
Toen het tijd werd om theorie naar praktijk te brengen, kwam Roos uit bij De Groene Grachten. “Ik stuurde een mail: mag ik meelopen en met jullie praten? Toen nodigden ze me uit: wil je hier niet afstuderen? Dat was het beste van twee werelden: middenin de praktijk én academisch verrijkend.”

De Groene Grachten, een organisatie uit Amsterdam, is expert op het gebied van energiebesparing, duurzaamheid en circulariteit in historische panden en gebieden. Caroline van De Groene Grachten was haar begeleider vanuit de praktijk; zij stelt energielabels op voor monumenten en geeft verduurzaamingsadvies. “Het was geweldig om begeleiding te hebben vanuit alle invalshoeken: Monique voor management, Ana voor inhoud en erfgoed, en Caroline vanuit de praktijk. Zo kon ik theorie en praktijk goed combineren.”

Het onderzoek en de oplossing voor monumenten
Het winnende onderzoek van Roos richt zich op een belangrijk gemis in de energietransitie: de rol van monumenten in het behalen van duurzaamheidsdoelen. Energieprestatiecertificaten, zoals het energielabel, zijn essentieel voor energie-efficiëntie. Monumenten in Nederland waren echter vrijgesteld van deze eisen. Daardoor ontbreekt een gestandaardiseerde aanpak om energieprestaties te verbeteren zonder de cultuurhistorische waarde aan te tasten. Met circa 150.000 monumenten is het essentieel om duurzaamheid en erfgoedbehoud te combineren.

Het doel van haar scriptie was te onderzoeken hoe het energielabel voor monumenten kan worden aangepast om hun duurzaamheid te bevorderen. Het onderzoek bestond uit twee delen: een theoretisch deel met literatuurstudie over energie-efficiëntie, certificeringssystemen en duurzaamheid in monumenten, en een empirisch deel met interviews en casestudies rondom duurzame monumenten om toepasbare strategieën te vinden.

Uit empirisch onderzoek blijkt dat verschillende aanpassingen nodig zijn, zowel aan het energielabel als aan het beleid, om de implementatie beter te ondersteunen. Uiteindelijk zijn zes punten aangepast aan het label en zijn vier aanbevelingen gedaan op het gebied van beleid en implementatie. Roos’ aanbevelingen betreffen het energielabel zelf én de implementatie daarvan.

Urgentie en concrete oplossingen
Haar project is extra urgent, omdat Europese wetgeving rondom energielabeling en monumenten op het punt staat te veranderen: vanaf mei 2026 moet Nederland een energielabelsysteem voor monumenten hebben. “Mijn onderzoek biedt hiervoor een concrete oplossing: verduurzamen zonder dat de erfgoedwaarde wordt aangetast. Erfgoedspecialisten en beleidsmakers kunnen er morgen – en het liefst vandaag nog – mee aan de slag.”

Na haar afstuderen sprak Roos tijdens de Week van het Duurzaam Erfgoed over haar onderzoek en gaf ze een workshop, zodat vakgenoten de inzichten uit haar scriptie direct in de praktijk konden toepassen.

Van master naar erkenning in het werkveld
“Ik had nooit verwacht dat ik afstuderen zo leuk zou vinden. Ik dacht: ik ben meer manager dan onderzoeker. Maar dit onderwerp sloot perfect aan en het lukte gewoon,” vertelt Roos lachend. Een van haar begeleiders wees haar op de mogelijkheid om mee te doen aan de NRP Masterprijs. “Toen ik hoorde dat ik de prijs had gewonnen, voelde dat als de kroon op mijn werk: erkenning, vertrouwen en ineens mag je je mening geven. Opeens ben je de expert. Het laat echt zien dat mijn onderzoek wordt gewaardeerd in het werkveld.”

Ze benadrukt ook het bijzondere van werken met alle vrouwelijke begeleiders. “Dat is in de bouw nog niet vanzelfsprekend. Alle drie hebben ze me enorm gesteund, en dat gaf me zelfvertrouwen om mijn onderzoek goed neer te zetten.” Roos haar onderzoek werd beloond met het winnen van de NRP Masterprijs 2025. Naast het winnen van de Masterprijs en een bedrag van 3000 euro, mag Roos komend jaar ook deelnemen in de jury van de NRP Gulden Feniks 2026.

Vanaf 1 april 2026 kunnen afstuderende of net afgestudeerde studenten van relevante universiteiten, masteropleidingen en postdoctorale opleidingen in Nederland een afstudeeronderzoek indienen om kans te maken op de NRP Masterprijs.

Foto’s in dit artikel zijn van Fred Ernst. Gemaakt tijdens de uitreiking van de NRP Masterprijs in de Nederlandsche Bank.