Terug naar overzicht

02 december 2025

Actueel

Inzichten sessie Open Bouwen NRP Congres 2025

NRP staat voor transformatie, renovatie en herbestemming, maar sluit nieuwbouw niet uit. Het is dan wel zaak om adaptieve gebouwen te ontwerpen die geschikt zijn voor toekomstig hergebruik.


Op het NRP-congres van 4 november 2025 vroegen Tom Frantzen (Architect en Hoogleraar Habraken Leerstoel voor Open Architectuur, TU Eindhoven) en Thijs Asselbergs (Architect en emeritus-hoogleraar Architectural Engineering, TU Delft) de deelnemers van de sessie Open Bouwen te reageren op drie stellingen rondom Open Bouwen.

De drie stellingen

A. Adaptiviteit bevordert duurzaamheid, heeft een kostenvoordeel op lange termijn en dat legitimeert hogere aanvangskosten.

B. Adaptiviteit voorkomt toekomstige sloop van gebouwen, versterkt tegelijk sociale diversiteit en cohesie en bevordert woongenot.

C. Adaptiviteit verlengt de levensduur van een gebouw, biedt kansen voor technologische innovatie en vergroot keuzevrijheid voor bewoners.

Inzichten uit het gesprek met deelnemers

  1. Open Bouwen zorgt voor flexibiliteit in gebruik. Gebouwen kunnen zich aanpassen aan veranderende behoeften van bewoners of gebruikers zonder ingrijpende sloop of verbouwing.
  2. Open Bouwen zorgt voor een langere levensduur van gebouwen. Door de scheiding tussen draagstructuur (drager) en inbouw (inbouwpakket) kunnen onderdelen onafhankelijk worden vervangen of vernieuwd, waardoor de totale levensduur van het gebouw toeneemt.
  3. Open Bouwen levert kansen op voor duurzaamheid en circulariteit. Onderdelen zijn modulair en vervangbaar, waardoor hergebruik en recycling eenvoudiger worden.
  4. Flexibiliteit kan leiden tot een ontwerp wat een hogere embodied CO2 heeft, de hoeveelheid CO2-uitstoot die wordt veroorzaakt door de productie en het transport van materialen en de constructie, het onderhoud en het demonteren van gebouwen en elementen.
  5. Digitalisering van het bouwproces, van ontwerp tot en met productie, biedt mogelijkheden om volledig circulair wonen betaalbaar en schaalbaar te maken.
  6. Open Bouwen zorgt voor kostenbeheersing op de lange termijn. Bewoners en beheerders hoeven alleen te investeren in vernieuwingen waar en wanneer dat nodig is. Ze hoeven geen grootschalige vervangende nieuwbouw te plegen.
  7. De verkoop van CO2-emmissierechten zal ervoor zorgen dat lineaire producten steeds duurder worden. Waar adaptieve bouwelementen nu nog prijzig zijn, zullen ze met deze ontwikkeling prijstechnisch op termijn concurrerend zijn.
  8. Nu de Europese Verordening bouwproducten ‘Construction Products Regulation’ (CPR) in werking is (sinds 2025) zal het (Europese) aanbod aan duurzame bouwelementen flink gaan groeien. Dat stimuleert innovatie en zorgt voor kostendaling.
  9. Anders rekenen is belangrijk om Open Bouwen een boost te geven. Nu kijken banken en accountants vaak naar kosten op de korte termijn. Door in de boeken de gunstige economische effecten op de lange termijn al bij aanvang van een project te kunnen verrekenen met de (hoge) investering zorgt ervoor dat opdrachtgevers nu eerder bereid zijn over te stappen op Open Bouwen.
  10. Open Bouwen zorgt voor meer keuzevrijheid voor bewoners. Individuele huishoudens kunnen hun woning naar eigen smaak en behoeften inrichten binnen een vaste structuur.
  11. De grote mate van flexibiliteit vraagt om juridische aanpassingen:
    – Open Bouwen vraagt om bestemmingsplannen met meerdere functies voor een plek, zodat transformaties van bijvoorbeeld wonen naar werken altijd mogelijk zijn. De aanvangskosten van open bouwen, die vaak wat hoger liggen dan standaardbouwmethoden, zijn met het voorkomen van juridische procedures rondom latere bestemmingswisselingen dan wijs geïnvesteerd. Het zou goed zijn als de bestemminsplanmakers ook lid van het NRP-partnernetwerk worden en zo aangehaakt raken bij kennisdeling.
    -Open Bouwen vraagt om een juridische aanpassing van aktes bij aanvang van een project. Wie op termijn flexibel wil kunnen omgaan met een woning en deze mee laten groeien of krimpen met woonwensen op termijn, moet bij aanvang van een bouwproces notarieel vastleggen dat één woning bestaat uit een aantal gesplitste woningen. Zo is splitsen op termijn juridisch eenvoudig te regelen, zonder vertraging in planning en extra kosten te maken.
  12. Open Bouwen leidt tot sociale diversiteit en inclusiviteit. Binnen één structuur kunnen uiteenlopende woonvormen en levensstijlen naast elkaar bestaan, wat gemengde en veerkrachtige gemeenschappen bevordert.
  13. Open Bouwen maakt het mogelijk dat gebouwen en wijken meegroeien met demografische en maatschappelijke veranderingen en voorkomt dat grootschalige sloop en nieuwbouw nodig is. Dat zorgt voor stedelijke en ruimtelijke veerkracht.
  14. Open Bouwen levert plekken op die dierbaar zijn. Mensen zullen zich beter hechten aan hun huis en omgeving en er daarom beter voor zorgen. Sturen op dierbaarheid levert waardevermeerdering op, op het niveau van huis en de wijk.
  15. Ontwerpers worden vaak geleerd hun toekomstige gebruikers als uitgangspunt voor hun ontwerpen, zodat ze passende gebouwen voor die specifieke doelgroep kunnen ontwerpen. Bij open bouwen is het juist de kunst te ontwerpen voor een gebruiker die je niet kent. Want het gebouw moet ook passen bij een toekomstig gebruik wat je nu nog niet kent. Het ontwerpt dient dus gericht te zijn op maximale adaptatiemogelijkheden.
  16. Open Bouwen zorgt voor gebouwen die sneller aangepast kunnen worden bij technologische innovatie. Nieuwe installaties of slimme systemen kunnen eenvoudig worden ingevoegd zonder het hele gebouw te ontwrichten.
  17. Open Bouwen leidt tot een grotere betrokkenheid en tevredenheid van bewoners. Bewoners kunnen namelijk invloed hebben op de inrichting en aanpassing van hun woning. Daardoor ontstaat meer binding tussen bewoners en de woning en hun buurt.

Inleidingen door experts

  • Frank Bijdendijk, oprichter van NRP en consultant in beleid, strategie en bemiddeling vastgoed over opdrachtgeverschap en Open Bouwen.
  • Pieter Stoutjesdijk, algemeen directeur TheNewMakers, over de voordelen van digitalisering van het bouwproces en lessen hierover uit de praktijk.
  • Karlijn Besse, projectmanager Dutch Green Building Council over waarom Open Bouwen voor de Council belangrijk is bij het aanjagen van de verduurzaming van de gebouwde omgeving in Nederland.