NC: Hoe ziet de bouwwereld eruit in 2050?  

PT: De bouwwereld is erg versnipperd. Als Brink zien wij 80% van de bouwwereld niet: dit is vaak heel lokaal en kleinschalig georganiseerd en vaak geen onderdeel van ons professionele werk. Maar ook dat is de bouwwereld. Daarom zal er niet één trend zijn die we voor de hele bouw gaan zien. Als je uitsluitend kijkt naar de bovenkant van de markt (grotere bouwprojecten), waar wij in werken, zal het steeds meer gaan om de ruimtelijke inpassing. Er is geen of nauwelijks plek meer in Nederland en dus zal het steeds meer gaan draaien om bestaande omgevingen en deze intensiveren. Dus ook herbestemming. 

AI en digitalisering zullen met name een rol hebben in het gebruik van de gebouwen, maar misschien ook wel in hoe je tot ontwerpen komt. In de echte uitvoering zal het minder een rol spelen. Als je kijkt naar het gebruik van gebouwen in relatie tot de ontwikkeling van hybride werken en AI, zal dit ook leiden tot herbestemming, van bijvoorbeeld bestaande kantoren. De functie van het kantoor verandert (hybride werken, fysieke kantoren met focus op ontmoeting), en daar heb je niet alle huidige (kantoor)ruimte voor nodig. 

‘Je kunt heel veel plannen hebben, maar wie gaat het realiseren?’ 

Ik verwacht wel dat de auto de stad uit gaat en er steeds meer hoogbouw zal worden toegepast. Dit is ook nodig. Het is daarbij wel van belang om de juiste (woning)typologieën te realiseren. 

Waar verder in de toekomst een groot probleem zit is uitvoeringscapaciteit. Er is bijvoorbeeld een groot tekort aan installateurs. Er zijn straks geen mensen meer die iets voor je kunnen doen. Dat geldt voor nieuwbouw, maar ook voor renovatie. Je kunt heel veel plannen hebben, maar wie gaat het realiseren? 

Tekst gaat verder onder de quote 

NC: Welke rol speelt bestaand vastgoed daarin?

PT: Herbestemmen op de behoefte is absoluut nodig, en zal dus vooral in bestaande omgevingen moeten plaatsvinden. Het is in de praktijk moeilijk om in herbestemming een efficiënt gebouw te maken. Dat moet ook niet het uitgangspunt zijn. Het gaat erom dat je bepaalde factoren van een gebouw in stand laat, anders verdwijnt de geest uit het gebouw en daarmee een belangrijk deel van de waarde voor de stad.  

De betaalbaarheid zul je vaak in andere dingen moeten zoeken, niet in de vormfactoren (fysieke kenmerken van een gebouw). Dan zou je bijna in vastgoedportefeuilles moeten gaan denken en niet in gebouwen, ook qua business case. Je moet kunnen verevenen. Denk bijvoorbeeld aan de Breda University of Applied Sciences, waar we drie gebouwen en een landschap hadden om te transformeren. De herbestemming van het klooster werd (geaccepteerd) boven het initiële budget gerealiseerd en daardoor is op de andere gebouwen geoptimaliseerd. Al in zo’n kleine portefeuille van enkele gebouwen kun je dus zo’n verevening toepassen. 

‘Het gaat erom dat je bepaalde factoren van een gebouw in stand laat, anders verdwijnt de geest uit het gebouw en daarmee een belangrijk deel van de waarde voor de stad.’ 

Daarnaast wordt ook renovatie en onderhoud van bestaand vastgoed heel belangrijk. Dat is echt een belangrijke ontwikkeling in de markt. Onderhoud is nu geen grote markt binnen Brink dus dit zullen we moeten uitbreiden, ook naar herbestemming. Het is wel een aantrekkelijke markt, maar we doen het nog te weinig. We veranderen met de vraag van onze klanten mee. Voor onze eigen werkzaamheden als project- of programmamanager maakt het niet uit of het project een renovatie of nieuwbouw is. De basis is hetzelfde.

Artikel gaat verder onder de afbeelding (Feniks in Rotterdam, een van de projecten waar Brink bij betrokken was)

NC: Wat zouden we morgen anders moeten doen?

PT: Enerzijds is dat het portefeuilledenken zoals eerder toegelicht. Anderzijds is demontabel bouwen hierin belangrijk en circulariteit een absolute voorwaarde. Verder moeten we het zoeken in technieken die bijdragen aan efficiënter herbestemmen en renoveren, en daarmee aan goedkoper uitvoeren. Je zou het ook kunnen zoeken in het accepteren van kleine afwijkingen en het stellen van andere eisen dan bij nieuwbouw. Verder is de vroege integratie van de exploitatie in het proces belangrijk, het kan veel effecten hebben op hoe je renoveert.

NC: Wat vind je van de rol van Brink daarin?

PT: We kunnen meedenken met de eigenaar en gebruiker in wat je mag verwachten van zo’n pand en dat ook tijdens het ontwerpproces inbrengen. De crux ligt in het verbinden van ontwerp- en technische oplossingen aan haalbaarheid en economische waarde.

NC: Wat is de rol van het NRP?

PT: Het samenbrengen van kennis van verschillende partners en organisaties. Daarnaast zouden ze ook het belang van bestaande bouw op nationaal niveau kunnen agenderen of zich inzetten voor de concretisering van bijvoorbeeld stimuleringsmaatregelen.