Van ‘renoveren waar mogelijk’ naar ‘slopen tenzij’

Een reflectie op het Trendboek 2026 door Barbara Middelhoff en Rutger Oolbekking, programmamanagers van de NRP Academie

‘Al zeven jaar stellen we deelnemers aan de NRP Opleiding Renovatie en Transformatie dezelfde vragen over de bouwwereld van 2050. De antwoorden geven een uniek beeld van de ontwikkeling van de sector en de veranderende rol van bestaand vastgoed. 2050 is daarbij geen willekeurig jaartal, maar sluit aan bij de ambitie om de gebouwde omgeving vrijwel klimaatneutraal – Paris Proof – te maken. 

Wat in deze editie vooral opvalt, is dat de gesprekken nauwelijks nog gaan over óf renovatie en transformatie belangrijk zijn. De vraag is inmiddels hoe bestaand vastgoed het primaire vertrekpunt wordt van de gebouwde omgeving van de toekomst.

Bestaand vastgoed wordt de kern van de bouwopgave

Waar renovatie en transformatie eerder een belangrijk marktsegment vormden, worden ze nu steeds vaker gezien als de hoofdopgave. De meeste gebouwen van 2050 staan er immers al. 

Arbeidsschaarste dwingt tot industrialisatie

Veel geïnterviewden zien industrialisatie, prefab-productie en standaardisatie als antwoord op het groeiende tekort aan vakmensen. De meningen verschillen of er altijd sprake zal blijven van maatwerk in de bestaande bouw of dat je dat juist moet loslaten en schaalbaar aanbod moet gaan ontwikkelen.  

 Tekst gaat verder onder de afbeelding

Samenwerking blijft cruciaal

Ketensamenwerking, meerjarige afspraken, vaste bouwstromen en gebiedsgerichte coalities keren in vrijwel alle interviews terug als voorwaarden voor versnelling.

Circulariteit wordt vanzelfsprekend

Circulariteit verschuift van ambitie naar uitgangspunt. Hergebruik, losmaakbaar bouwen en gebouwen als materialenbank worden steeds meer de norm.

Waarde wordt breder gedefinieerd

Vooruitlopend op de module ‘Verwaarden’ pleiten veel geïnterviewden voor andere waarderingsmodellen. Financiële waarde kan niet los worden gezien van maatschappelijke en ecologische waarde. Leefbaarheid, gezondheid en sociale cohesie krijgen een grotere plaats in afwegingen en investeringsbeslissingen. 

 Tekst gaat verder onder de afbeelding

Vijf nieuwe inzichten

1. Van ‘renoveren waar mogelijk’ naar ‘slopen tenzij’

De meest opvallende verschuiving in dit trendboek is dat meerdere geïnterviewden sloop expliciet als uitzondering beschouwen. Behoud wordt het uitgangspunt

2. De focus verschuift van gebouw naar buurt

Meer dan voorheen gaat het over leefgemeenschappen, sociale netwerken en de buurt als schaalniveau voor verandering. De sociale opgave wordt nadrukkelijk onderdeel van de ruimtelijke opgave.

‘De discussie gaat niet langer over óf renovatie en transformatie belangrijk zijn, maar over hoe bestaande gebouwen, buurten en gemeenschappen het vertrekpunt worden van de gebouwde omgeving van 2050.’

3. AI wordt een belangrijke versneller

AI ontwikkelt zich van ondersteunende technologie tot hulpmiddel voor ontwerp, analyse, besluitvorming en datamanagement als belangrijke grondstof. Tegelijkertijd blijft menselijk vakmanschap onmisbaar.

4. Van woningtekort naar mismatch

In eerdere trendboeken ging het regelmatig over het tekort aan woningen. In deze editie ontstaat een genuanceerder beeld. Verschillende geïnterviewden wijzen erop dat het probleem niet alleen een tekort is, maar ook een mismatch tussen woningvoorraad en bevolkingssamenstelling. Bijvoorbeeld ouderen die in grote gezinswoningen blijven wonen of de behoefte aan collectieve woonvormen.

5. De grootste barrières zijn institutioneel

Volgens veel geïnterviewden zijn de technische oplossingen grotendeels beschikbaar. De belangrijkste belemmeringen liggen in regelgeving, financiering, procedures en bestaande systemen. De transitie stokt dus niet vanwege gebrek aan kennis of technologie, maar omdat bestaande systemen nog zijn ingericht op nieuwbouw, lineaire waardeketens en kortetermijnrendement. 

De rode draad van Trendboek 2026 is helder: de discussie gaat niet langer over óf renovatie en transformatie belangrijk zijn, maar over hoe bestaande gebouwen, buurten en gemeenschappen het vertrekpunt worden van de gebouwde omgeving van 2050. De technische oplossingen zijn grotendeels voorhanden. De uitdaging ligt steeds meer in samenwerking, organisatie en systeemverandering.